> naukowo

> kontakt

P r o j e k t y b a d a w c z e

Psychofizjologiczne aspekty wyuczonej bezradności

Praca magisterska

Obrona: Uniwersytet Warszawski Wydział Psychologii

Promotor: Prof. dr hab. Tytus Sosnowski

Toniczne zmiany rytmu serca a wymagania zadaniowe

Grant KBN GR-676 w latach 1996 - 1999

Wykonawca grantu

W ramach projektu została opracowana praca doktorska: Częstość skurczów serca a wymagania zadaniowe

Promotor: Prof. dr hab. Tytus Sosnowski

Recenzenci: Prof. dr hab. Anna Grabowska, Prof. dr hab. Jan Kaiser

Obrona: Uniwersytet Warszawski Wydział Psychologii, 1998

STRESZCZENIE

Układ sercowo-naczyniowy z dużą wrażliwością reaguje na zmiany środowiska zewnętrznego. Częstość rytmu serca (heart rate) jest dobrym wskaźnikiem działania bodźców o charakterze emocjonalno-motywacyjnym. W literaturze wymienia się trzy rodzaje czynników powodujących wzrost/spadek tego rytmu, są to:

1. aktywne/bierne radzenie sobie z sytuacją,

2. bodźce mające dużą/małą wartość przynętową,

3. wysoka/niska niepewność behawioralna.

Głównym problemem rozważanym w niniejszej pracy jest analiza czynnika DZIAŁAJ/TWÓRZ, jako kolejnej zmiennej mającej wpływ na zmiany sercowo-naczyniowe. Testowana hipoteza zakłada, że w sytuacjach typu DZIAŁAJ, które wymagają aktywizacji gotowych do użycia i posiadanych przez jednostkę programów behawioralnych, dochodzi do większego wzrostu rytmu serca, niż w sytuacjach typu TWÓRZ, wymagających wytworzenia takich programów.

Aby zweryfikować postawioną hipotezę, przeprowadzone zostały cztery laboratoryjne eksperymenty psychofizjologiczne, w których poszukiwano odpowiedzi na trzy pytania badawcze:

1. Czy istnieje zależność pomiędzy zmianami rytmu serca a czynnikiem DZIAŁAJ/TWÓRZ?

2. Czy wyniki uzyskane w badaniach nie dadzą się wyjaśnić działaniem innych zmiennych: obiektywnej i subiektywnej trudności zadań?

3. Czy wpływ czynnika DZIAŁAJ/TWÓRZ jest modyfikowany zależnie od rodzaju materiału zadaniowego?

W badaniach porównywano wpływ dwojakiego rodzaju zadań: algorytmicznych typu DZIAŁAJ i heurystycznych typu TWÓRZ. W każdym z eksperymentów wiązały się one z innym typem materiału zadaniowego: liczbowym, semantycznym i figuralnym.

Odpowiedź na dwa pierwsze pytania okazała się twierdząca. Podczas rozwiązywania zadań algorytmicznych obserwuje się wyraźny wzrost rytmu serca w stosunku do sytuacji wymagających rozwiązywania zadań heurystycznych. Zmiany te nie są spowodowane ani różnicami w poziomie trudności dwóch rodzajów zadań ani subiektywną oceną ich trudności.

Odpowiedź na pytanie trzecie nie jest jednoznaczna: wpływ czynnika DZIAŁAJ/TWÓRZ zaobserwowano na materiale liczbowym i semantycznym, nie stwierdzono go natomiast w badaniu, w którym stosowano materiał przestrzenny.

Ponadto, niejako poza głównym problemem badawczym, interesujących informacji dostarczyło porównanie tonicznych i fazowych zmian rytmu serca. Wydaje się, iż pierwsze z nich są dobrym wskaźnikiem mobilizacji do działania (czynnika motywacyjnego), a drugie związane są z samą aktywnością zadaniową (czynnik poznawczy).

Kształtowanie self-responsibility jako kompetencji społecznej u dzieci w wieku młodszoszkolnym

Grant KBN: 2 H01F 003 25, 2003 – 2007

Kierownik Projektu

W trakcie prowadzenia projektu badawczego: Kształtowanie self-responsibility jako kompetencji społecznej u dzieci w wieku młodszoszkolnym, zrealizowano dwa główne cele: (1) pierwszy o charakterze teoretycznym zakładał stworzenie modelu self-responsibility, zgromadzenie danych dotyczących aktywnego udziału dzieci w pracy grupy rówieśniczej oraz wyłonienie czynników związanych z edukacją mających wpływ na rozwój self-responsibility i aktywnego uczestnictwa w grupie rówieśniczej, (2) drugi o charakterze praktycznym zakładał opracowanie narzędzia diagnozy odpowiedzialności podmiotowej oraz opracowanie materiałów edukacyjnych dla nauczycieli, pomocnych w inspirowaniu rozwoju odpowiedzialności podmiotowej.

W trakcie realizacji projektu przeprowadzono badania 98 uczniów klas I-III i ich nauczycieli, 42 indywidualne studia przypadku uczniów klas I-III, badania action research o charakterze longitudinalnym z udziałem uczniów klas I-III (składające się z 58 sesji edukacyjnych), prowadzono 2 pamiętniki refleksyjnego praktyka (nauczyciela i badacza), dokonano analizy dokumentacji szkolnej i klasowej a także przeprowadzono wywiady indywidualne z 21 nauczycielami nauczania początkowego oraz 1 dyrektorem szkoły podstawowej.

Rezultatem projektu jest stworzony model odpowiedzialności podmiotowej (self-responsibility). Analiza aktywności dzieci w pracy grupy rówieśniczej doprowadziła do opisu aktywności na dwóch wymiarach: Aktywność typu Reaktywnego - rozumianej jako podejmowanie zadań przedstawionych do realizacji, koncentracja na celu zadania bez uwzględniania procesu jego realizacji. Aktywność typu Proaktywnego - rozumianej jako podejmowanie inicjatywy, wpływanie na realizację zadań, ich modyfikowanie, koncentracja nie tylko na celu zadań ale też procesie ich realizacji. W wyniku badań wyłoniono 4 grupy czynników związanych z edukacją, wpływających na rozwój odpowiedzialności podmiotowej w szkole: (1) Rozumienie skutków podejmowanych działań, związane z kształtowaniem u uczniów: umiejętności odróżniania faktów od interpretacji, rozumienia skutków działań z różnych perspektyw a także wykorzystaniem przez nauczyciela konsekwencji działań ucznia do zmiany jego zachowania oraz umożliwianie mu podejmowania odpowiedzialności; (2) Doświadczanie poczucia wpływu i możliwości dokonywania wyboru rozumiane jako pokazywanie znaczenia uwzględniania potrzeb i perspektywy innych w sytuacji wolnego wyboru i dawanie uczniowi możliwości wpływu na szkolne sytuacje przy jednoczesnym jasnym określaniu i komunikowaniu granic. Związane jest ono z umiejętnością komunikowania i egzekwowania przez nauczyciela standardów; (3) Rozumienie reguł z perspektywy Ja, rozumiane jako wprowadzanie kodeksu postępowania klasowego we współpracy z uczniami oraz z uwzględnieniem analizy reguł z perspektywy korzyści dla różnych członków interakcji: uczniów, nauczyciela, rodzica; (4) Kształtowanie aktywnej orientacji, rozumianej jako kształtowanie otwartości na informację zwrotną jako źródła wiedzy o potencjalnych zagrożeniach, wykorzystanie błędu i oceny jako pozytywnej informacji zwrotnej o charakterze rozwojowym oraz tworzenie otwartości na wyciąganie wniosków z własnych doświadczeń

Rezultatem projektu jest opracowanie 12 scenariuszy zajęć do wykorzystania w celu inspirowania rozwoju odpowiedzialności podmiotowej (self-responsibility) formie umożliwiającej ich natychmiastowe zastosowanie przez nauczycieli.

W ramach upowszechniania wyników badań zaprezentowano referaty na 5 międzynarodowych konferencjach naukowych, przedstawiono do druku w czasopismach polskich i zagranicznych 8 artykułów i 1 publikację zwartą.

Rezultatem realizacji grantu jest publikacja:

Beata Krzywosz-Rynkiewicz, Odpowiedzialność podmiotowa dzieci. Jak rozumieć i inspirować jej rozwój.

Obywatele przyszłości: młodzież wobec współczesnych problemów - w perspektywie lokalnej, europejskiej i globalnej

Grant KBN ESF/84/2006

Kierownik Projektu

Projekt realizowany we współpracy ze Szkołą Wyższą Psychologii Społecznej prof. dr hab. Anną Zalewską

Grant jest częścią międzynarodowego projektu Citizens of the future: the concerns and actions of young people around current European and global issues

STRESZCZENIE

Systematyczne badania opinii i postaw Polaków wyraźnie wskazują na obniżanie się w ostatniej dekadzie aktywności obywatelskiej polskiego społeczeństwa. Przejawem mniejszej aktywności jest także spadający poziom frekwencji wyborczej oraz malejący odsetek Polaków przynależących do stowarzyszeń i organizacji społecznych. Tendencje te nasilają się i są obserwowane również w innych krajach Europy i świata. W tym kontekście pojawiają się obawy o postawy zaangażowania w życie społeczne i polityczne młodych ludzi, a szczególnie ważnym przedmiotem zainteresowania i badań stają się czynniki, które postawy te mogą wzmacniać. Ważnym czynnikiem kształtującym takie postawy jest system edukacyjny. Jednym z celów demokratyzacji polskiej oświaty w latach 90-tych było udoskonalanie przedmiotu, jakim jest Wychowanie Obywatelskie tak, by pomóc młodym Polakom w zrozumieniu współczesnych politycznych i ekonomicznych zmian i spowodować większe zaangażowanie młodzieży w życie społeczne. Tymczasem obserwacje aktywności społecznej młodych ludzi mogą wskazywać na dwa trendy - liczba młodzieży (w tym uczniów) angażującej się każdego roku w aktywność na rzecz pomocy potrzebującym stale wzrasta, choć jednocześnie wielu młodych ludzi ujawnia brak zainteresowania sprawami społecznymi i politycznymi. Stawia to pod znakiem zapytania efektywność edukacji obywatelskiej oraz rodzi pytanie o to, jak tę edukację doskonalić.

Mimo obaw dotyczących małego zaangażowania młodzieży w życie polityczne i społeczne oraz wątpliwości dotyczących edukacji obywatelskiej, przeprowadzono niewiele badań na temat zainteresowania uczniów tymi kwestiami oraz ich motywacji do działań na rzecz społeczności Brak jest też opracowań naukowych poruszających kwestie zachowań obywatelskich i edukacji obywatelskiej w kontekście różnic indywidualnych w zasobach uczniów, a szczególnie w kontekście ich uwarunkowań osobowościowych.

Niniejszy projekt wychodzi naprzeciw potrzebom identyfikowania czynników osobowościowych i społecznych, które modyfikują, a przede wszystkim nasilają postawy obywatelskie oraz są ważne dla doskonalenia edukacji obywatelskiej. Projekt składa się z trzech zadań. Dwa są wspólne dla partnerów współpracujących w projekcie międzynarodowym, trzecie jest specyficzne dla badań polskich.

Celem realizowanym w ramach zadania pierwszego jest zbadanie opinii i przekonań uczniów dotyczących kluczowych problemów dotykających współczesne społeczeństwo (konflikty, bieda, środowisko naturalne, sprawiedliwość społeczna) w perspektywie osobistej, lokalnej i globalnej przyszłości. W ramach tego zadania użyty zostanie kwestionariusz samoopisowy oraz przeprowadzone zostaną wywiady pogłębione.

Celem zadania drugiego jest badanie zachowań prospołecznych uczniów w różnym wieku, mieszkających zarówno w dużych aglomeracjach, jak i małych miastach. W ramach zadania przeprowadzony zostanie eksperyment naturalny: Ultimatum Game.

Trzecie zadanie badawcze będzie specyficzne dla Polski. Przedmiotem badania będą indywidualne zasoby uczniów: (1) wartości, (2) poczucie kontroli (3) poziom odpowiedzialności podmiotowej i (4) temperament. Badania przeprowadzone w ramach zadania trzeciego pozwolą określić w jakim stopniu zasoby indywidualne wpływają na percepcję społecznych problemów (opinie i przekonania) w perspektywie osobistej, lokalnej i globalnej i jak wiążą się z zachowaniami prospołecznymi dzieci i młodzieży. Rezultaty pozwolą ocenić, czy indywidualne zasoby oraz ich rola zależą od wieku młodzieży i środowiska, w jakim żyją młodzi ludzie, dostarczą także informacji, jak dopasowywać programy edukacji obywatelskiej do zasobów indywidualnych uczniów. Badania są inspirowane przez modele uwzględniające interakcje „osoba-środowisko” i łączą podejścia „bottom-up” i „top-down”.

W badaniach zastosowane zostanie podejście triangulacyjne – zgromadzone zostaną trzy zestawy danych (dotyczących opinii i przekonań, zachowań oraz zasobów indywidualnych) tworząc specyficzny kontekst dla „opinii” młodych ludzi. Dane te będą gromadzone w wyniku badań uczniów w szkołach przez dwa lata. W każdym roku zbadanych zostanie 360 uczniów reprezentujących trzy grupy wiekowe (120 w każdej grupie wiekowej w czterech szkołach).

Agregowanie i analiza danych wyników projektu będzie prowadzona oddzielnie dla grup wiekowych i środowiskowych. Wszystkie dane jakościowe będą rejestrowane i przepisywane. Dane ilościowe będą analizowane z użyciem programu SPSS, który pozwoli uwzględnić zależności pomiędzy zmiennymi. Dane jakościowe z kwestionariuszy i wywiadów będą analizowane z użyciem technik porównawczych.

Citizens of the future: the concerns and actions of young people around current European and global issues

Międzynarodowy projekt badawczy Europejskiej Fundacji Nauki 06_ECRP_FP007

Lider Projektu

Grant uzyskany w ramach European Collaborative Research Programmes in the Social Sciences (ECRP)

ABSTRACT

Young people are growing up in a complex and fast changing world where local and national issues are now only comprehensible if set in a wider global context, yet we know little about their interest in such issues or about how prepared they are to engage with democratic processes to bring about change.
This study investigates the concerns of young Europeans (aged 10, 14, 17) for their personal, local and global futures, focussing on issues such as democratic processes, poverty, unemployment, human rights, the environment and conflict. It will identify whether they are optimistic or pessimistic, and whether they are willing to work for change or are uncommitted to social participation. It examines the extent to which they are pro-social in their engagement with others, committed to acting for a common good.

Poland, Spain and Turkey are countries with different social, cultural, educational, economic and political contexts. The study will illuminate the extent to which these countries have successfully prepared young people for their role in a rapidly changing Europe. The outcomes will inform policy makers and those involved in citizenship education. The applicants have extensive experience of collaborative European projects and will use established networks for dissemination. The website will be up and running on 1 August 2008.